Thông tin tham khảo chung. Người có bệnh nền (tiểu đường, bệnh thận, tim mạch, ung thư, khó nuốt…) cần chế độ ăn riêng theo chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Người ngồi xe lăn hoặc ít vận động thường tiêu hao năng lượng ít hơn, nhưng nhu cầu về đạm, vitamin, khoáng chất, chất xơ, nước vẫn cần đáp ứng đủ để cơ thể hồi phục, duy trì sức cơ, giữ da khỏe và ngăn biến chứng. Ăn sai dễ dẫn đến tăng cân, táo bón, loét tì đè, yếu cơ hoặc ngược lại, suy dinh dưỡng. Bài viết này giới thiệu các nguyên tắc cơ bản.
Đặc điểm của người ít vận động
- Nhu cầu năng lượng giảm, dễ tăng cân nếu ăn như bình thường.
- Dễ táo bón do ruột vận động chậm.
- Dễ mất cơ, nếu thiếu đạm và không tập luyện.
- Nguy cơ loét tì đè cao nếu thiếu dinh dưỡng.
- Có thể kém ăn do bệnh, thuốc, tâm lý.
- Một số người suy dinh dưỡng, gầy, yếu.
Nguyên tắc dinh dưỡng
1. Đủ đạm
Đạm giúp duy trì cơ, lành vết thương, tăng sức đề kháng.
- Nguồn đạm: thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ, đậu, sữa, các chế phẩm từ sữa.
- Chia đạm đều các bữa trong ngày.
2. Nhiều rau và trái cây
- Cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ.
- Ăn đa dạng màu sắc.
- Chọn loại dễ nhai, dễ tiêu nếu răng yếu.
3. Chất xơ
- Ngũ cốc nguyên hạt, rau, trái cây, đậu.
- Chống táo bón.
- Tăng dần để tránh đầy hơi.
4. Uống đủ nước
- Uống đều trong ngày, không chờ khát.
- Hạn chế nước có đường, có cồn.
- Nước giúp chống táo bón, hỗ trợ thận, da.
- Người bệnh tim, thận cần hỏi bác sĩ lượng nước phù hợp.
5. Hạn chế đường, đồ chiên rán, nhiều muối
- Giảm nguy cơ tăng cân, tăng huyết áp, tiểu đường.
- Nấu ăn ít dầu mỡ, ít muối.
6. Chia nhỏ bữa
- Nếu ăn ít, chia 4-6 bữa nhỏ thay vì 3 bữa lớn.
- Bổ sung bữa phụ lành mạnh.
Táo bón
Ngồi nhiều dễ táo bón. Cách phòng:
- Tăng chất xơ và uống đủ nước.
- Vận động nhẹ nếu được phép.
- Tập thói quen đi vệ sinh vào giờ cố định.
- Hỏi bác sĩ nếu táo bón kéo dài hoặc cần thuốc.
Giữ cân nặng hợp lý
- Tăng cân quá mức làm khó di chuyển, tăng áp lực lên da, tăng nguy cơ tim mạch.
- Sụt cân nhiều là dấu hiệu cần khám.
- Theo dõi cân nặng định kỳ nếu có thể.
- Ăn vừa phải, không “bồi bổ quá mức”.
Bữa ăn khi ngồi xe lăn
- Cho ăn ở tư thế ngồi thẳng, tránh sặc.
- Bàn ăn gắn xe giúp người bệnh tự ăn thoải mái. Xem phụ kiện xe lăn.
- Ngồi ăn 20-30 phút trước khi nằm, ngồi thẳng khoảng 20-30 phút sau ăn.
- Ăn chậm, nhai kỹ.
- Không để người bệnh ăn một mình nếu có nguy cơ sặc.
- Cắt nhỏ thức ăn nếu khó nhai.
Người khó nuốt
Sau đột quỵ hoặc ở người già, khó nuốt rất phổ biến:
- Hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia nuốt về chế độ ăn mềm, xay nhuyễn, sệt.
- Tránh thức ăn khô, vụn, dễ sặc.
- Làm đặc nước nếu cần.
- Quan sát dấu hiệu sặc: ho khi ăn, giọng khàn ướt, sốt.
Xem chăm sóc người sau đột quỵ.
Dinh dưỡng và da
Dinh dưỡng đủ giúp da khỏe, hạn chế loét tì đè:
- Đủ đạm, vitamin C, kẽm.
- Uống đủ nước.
- Giữ cân nặng ổn định.
Thực đơn mẫu một ngày (tham khảo)
- Sáng: cháo hoặc phở ít dầu, thêm trứng hoặc thịt nạc, trái cây.
- Phụ sáng: sữa chua hoặc sữa, vài miếng trái cây.
- Trưa: cơm, cá hoặc thịt nạc, rau xanh, canh.
- Phụ chiều: trái cây, sữa hạt.
- Tối: cơm hoặc cháo, đậu phụ, rau, canh.
Điều chỉnh theo bệnh nền và khẩu vị.
Người nấu ăn cho người bệnh
- Nấu mềm, dễ nhai.
- Nêm vừa muối, ít dầu.
- Đa dạng món, tránh nhàm.
- Trình bày đẹp, hấp dẫn.
- Hỏi ý kiến người bệnh.
Khi cần hỗ trợ chuyên môn
- Sụt cân nhanh.
- Kém ăn kéo dài.
- Táo bón nặng.
- Khó nuốt, sặc.
- Vết loét da.
Hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Người ngồi xe lăn nên ăn ít đi không?
Ăn đủ chất, giảm bớt năng lượng thừa (đường, mỡ), nhưng không bỏ đạm, rau.
Có cần bổ sung vitamin không?
Hãy hỏi bác sĩ. Chế độ ăn đa dạng thường là nền tảng.
Người nặng cân nên làm gì?
Điều chỉnh khẩu phần, vận động nhẹ, tham khảo chuyên gia. Xe lăn cỡ lớn có thể cần khi đi lại. Xem xe lăn cỡ lớn.
Kết luận
Dinh dưỡng hợp lý giúp người ngồi xe lăn khỏe hơn, hồi phục tốt hơn. Cần xe lăn có bàn ăn hay đệm tốt, hãy ghi chú khi đặt tại ThueXeLan.vn.
